เท่าที่มีบันทึกพบว่าการดำเนินงานอย่างจริงจังในการก่อตั้งกิจการซีเมนต์ เริ่มต้นในช่วงกลางปี พ.ศ.2455 โดยเจ้าพระยายมราช ขณะนั้นดำรงตำแหน่งเป็นเสนาบดีกระทรวงนครบาล บริหารงานเขตพระนคร มีบทบาทในการบริหารงานก่อสร้างพระราชวัง สถานที่สำคัญทางราชการ ในช่วงระยะนั้นหลายแห่ง รวมถึงพระที่นั่งอนันตสมาคม โรงไฟฟ้าสามเสน(พระนครเหนือ)ได้ขอ.ให้ Mr.E.G. Gollo หัวหน้าวิศวกรกรมโยธาธิการ ซึ่งเดินทางกลับไปเยี่ยมบ้านที่ยุโรป ศึกษาเรื่องการสร้างโรงงานซีเมนต์ พร้อมส่งตัวอย่างดินสามแห่งจากประเทศไทย (ดินสอพองจากช่องแค ดินเหนียวจากบางซื่อและบางบัวทอง)ไปทดลองผสมปูนซีเมนต์ จากนั้นไปเดนมาร์กเพื่อหาข้อมูลเรื่องเครื่องจักร แล้วนำรายงานผลการทดลองกับตัวอย่างซีเมนต์กลับมาประเทศไทยในเดือนมกราคม พ.ศ.2456 ได้ผลว่าดินจากไทยสามารถผลิตปูนซีเมนต์ได้
เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคมปีเดียวกัน เจ้าพระยายมราชทำหนังสือกราบบังคมทูลรัชกาลที่ 6 ขอพระราชทานราชานุญาตตั้งบริษัท พร้อมร่างสัญญาข้อบังคับบริษัทและขอให้
ผู้แทนพระคลังข้างที่มาปรึกษาหารือในเรื่องหุ้นส่วน ซึ่งในวันเดียวกันนั้นเองที่รัชกาลที่ 6 ทรงพระราชหัตถ์เลขาตอบในทันทีว่า "อนุญาตให้เป็นอันใช้ได้"
นอกจากนี้ในจดหมายของเจ้าพระยายมราชมีสาระที่น่าสนใจประการหนึ่ง เสนอให้ชาวต่างประเทศถือหุ้นบริษัทด้วย 25% ทั้งนี้ต้องการอาศัยความรู้ความชำนาญในการดำเนินธุรกิจ การติดต่อต่างประเทศ ซึ่งหาคนไทยมีคุณสมบัติเช่นนั้นยาก พร้อมกันนี้ได้เสนอให้ชาวต่างประเทศมาถือหุ้นและคิดว่าจะมาเป็นผู้บริหารด้วย โดยเป็น Commander W.L. Grut ชาวเดนมาร์ก ผู้จัดการบริษัทไฟฟ้าในขณะนั้น
ต่อมาวันที่ 6 มิถุนายน พระยาศุภกรณ์บรรณสาร อธิบดีกรมพระคลังข้างที่ ทำหนังสือทูลรายงาน ในเรื่องการหุ้นส่วนของบริษัท (ตอนเริ่มแรกใช้ชื่อบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัดสินใช้)โดยพระคลังข้างที่มีหุ้นส่วนจำนวน 55% ของทุนจดทะเบียน 1 ล้านบาท (เป็นเงิน 550,000 บาท)โดยขอพระราชทานพระราชหัตถ์เลขาพระราชทานพระบรมราชานุญาตเงินพระคลังข้างที่ รัชกาลที่ 6 ทรงพระราชหัตถ์เลขาประทานราชานุญาตเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม หรืออีกประมาณ 1 เดือนถัดมา
การประชุมบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ครั้งแรกได้จัดขึ้นที่สำนักงานของ The Siam Observer
(หนังสือพิมพ์รายวันของพระยาอรรถการประสิทธิ์)ในวันพฤหัสบดีที่ 14 มิถุนายน พ.ศ.2456 ประธานที่ประชุม คือ พระยาอรรถการประสิทธิ์ โดยมีกรรมการผู้เข้าร่วมประชุมอีก 2 ท่าน คือ พระยาบริบูรณ์ราชสมบัติ และ Mr.E.G. Gollo โดยมีวาระในการประชุมครั้งแรก เรื่อง การติดต่อกับหน่วยราชการ ความก้าวหน้าในการเจรจาทำสัญญาซื้อเชื้อเพลิงเหลว การระบุผู้มีอำนาจเซ็นเช็คในบริษัท การเรียกชำระเงินตามสัดส่วนการถือหุ้นเป็นครั้งแรกและการกำหนดวิธีการติดต่อทางโทรเลข
ธนาคารไทยพาณิชย์ ได้ยืนยันการจ่ายเงินลงหุ้นครั้งแรกของ Commander W.L.Grut จำนวน 25% (โดยจ่ายหุ้นแรก 15%) เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ.2456 ต่อมาวันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ.2456 กรมพระคลังข้างที่ได้จ่ายเงินลงหุ้นครั้งแรกไป (ตามจดหมายกราบบังคมทูลของกรมพระคลังข้างที่ ลงวันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ.2456)
ประวัติบุคคลสำคัญในเนื้อหา
1. Emilio Giovanni Eugenio Gollo
2. William Lennart Grut
3. เจ้าพระยายมราช
4. พระบริบูรณ์ราชสมบัติ
TH | EN
