เจ้าพระยาวงษานุประพัฒน์

  • ชื่อ
    พ.ศ.2456 โรงงานบางซื่อ : ทำเลและการก่อสร้าง
    รายละเอียด :
    หนังสือกราบบังคมทูลรัชกาลที่ 6 ของเจ้าพระยายมราช ลงวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ.2456 ระบุถึงความพร้อมต่าง ๆ ในการตั้งโรงงานไว้ว่า

    “เป็นโชคดีของบริษัทนี้เฉพาะบุตรจีนล่ำซำขัดเงิน บอกขายที่ริมน้ำบางซื่อ อันนับว่าเหมาะที่สุด สำหรับการตั้งโรงงานซีเมนต์จะหาที่อื่นที่เหมาะเช่นนั้นไม่ได้ หลวงสวัสดิ์เวียงไชยได้ซื้อไว้แล้วเป็นเงิน 12,000 บาท เมื่อบริษัทตั้งขึ้นแล้วก็จะได้โอนไปเป็นของบริษัท ตกลงว่าการทั้งปวง พร้อมหมดทุกอย่างแล้ว ยังแต่จะขออนุญาตที่ ๆ ช่องแค ซึ่งหลวงสวัสดิ์กับมิสเตอร์โกโลขึ้นไปตรวจแล้วเป็นที่ว่างเปล่าไม่มีเจ้าของกับจะต้องพูดกับกรมรถไฟเรื่องจะทำทางเข้ามาโรงงานซีเมนต์เท่านั้น”

    แต่ความจริงต่อมา เนื่องจากไม่สามารถตกลงกับการรถไฟ (ตอนนั้นใช้ชื่อกรมรถไฟ) ในการสร้างทาง 2.4 กิโลเมตร จากสถานีบางซื่อไปยังโรงงานที่คาดว่าจะตั้งที่บางโพได้ จึงจำเป็นต้องแสวงหาที่ตั้งใหม่ใกล้ทางรถไฟ ซึ่งจำเป็นจะต้องการความสะดวกในการขนส่งวัตถุดิบมาป้อนโรงงาน

    คณะกรรมการบริษัทปูนซิเมนต์ไทยทำหนังสือถึงเจ้าพระยาวงษานุประพัฒน์ เสนาบดีกระทรวงคมนาคม ลงวันที่ 19 กรกฎาคม พ.ศ.2456 ขอให้การรถไฟออกเงินครึ่งหนึ่งในการสร้างทางไปยังโรงงาน โดยให้เหตุผลว่าการรถไฟจะได้ค่าระวางในการขนวัตถุดิบจากบริษัทปูนซีเมนต์ไทย จำกัด ปีละประมาณ 50,000 - 60,000 บาท ขณะเดียวกับการก่อสร้างทางรถไฟจากบางซื่อถึงบางโพระยะทาง 2.4 กิโลเมตร อยู่ในวงเงินประมาณ 80,000 บาท โดยการรถไฟต้องลงทุนด้วย 40,000 บาท ต่อมา วันที่ 5 สิงหาคม ปีเดียวกับการรถไฟทำหนังสือตอบมา โดยไม่ยอมรับเงื่อนไขที่จะออกเงินลงทุนครึ่งหนึ่ง

    การเจรจาต่อรองกับการรถไฟดำเนินไปอีกระยะหนึ่ง ซึ่งกินเวลาไปพอสมควร     ในช่วงที่ต้องการให้แผนการต่าง ๆ สอดคล้องกับการมาของเครื่องจักรจากเดนมาร์ก

    ในหนังสือปูนซิเมนต์ไทยปี พ.ศ.2500 ซึ่งเรียบเรียงโดยทีมงานผู้บริหารเดนมาร์กยุคต่อมา เขียนประวัติศาสตร์ในตอนนี้ไว้ว่า "งบการลงทุนสร้างรถไฟสายนี้ที่การรถไฟจะคิดกับบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ฝ่ายเดียวนั้นเป็นต้นทุนสูงจนบริษัทไม่สามารถแบกรับได้" แผนการหาที่ตั้งโรงงานดำเนินไป โดยคณะกรรมการได้ประชุมหารือและตกลงใจปรับแผนในอีก 6 เดือน ซึ่งดำเนินการอย่างรวดเร็วในเดือนมกราคม พ.ศ.2457 (รายงานการประชุมครั้งที่ 11) และจากนั้นอีกเพียงหนึ่งเดือนก็สามารถหาที่ตั้งใหม่ (รายงานการประชุมครั้งที่ 12 วันที 16 กุมภาพันธ์) เป็นที่ดินผืนใหม่อยู่ติดกับสถานีรถไฟบางซื่อและคลองเปรมประชากร โดยมีเจ้าพระยาวรพงศ์พิพัฒน์ (ม.ร.ว. เย็น อิศรเสนา) เป็นเจ้าของ มีเนื้อที่ 100 ไร่เศษ (40,577 ตารางวา) โดยมีการตกลงแลกเปลี่ยนกับที่ดินเดิมริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา จากนั้นการบริหารการก่อสร้างโรงงานดำเนินอย่างมีระบบและเร่งรีบ

    มีนาคม ตกลงว่าจ้าง Mah Neck และ W Rim Ting รับเหมาถมดินและปรับพื้นที่โรงงาน

    เมษายน ตัดสินใจเลือกบริษัท United Engineers เป็นบริษัทผู้รับเหมาก่อสร้างโรงงานก่อตั้งโดยชาวอังกฤษ มีสำนักงานใหญ่อยู่ที่สิงคโปร์

    พฤษภาคม Oscar Schultz เดินทางมาถึงเมืองไทย เบื้องต้นรับหน้าที่ประสานงานกับ F.L.Smidth ที่ว่าด้วยแบบแปลนโรงงาน ดูแลการสร้างโรงงาน และการเตรียมติดตั้งเครื่องจักร

    ตุลาคม เครื่องจักรล็อตสุดท้ายเดินทางมาถึงเมืองไทย พร้อม ๆ กับโรงงานสร้างเสร็จ การติดตั้งและทดลองเครื่องใช้เวลาประมาณ 5 เดือน

    พฤษภาคม พ.ศ.2458 เริ่มเดินเครื่องจักรผลิตปูนซีเมนต์ครั้งแรก  
    ป้ายคำค้น :
    รัชกาลที่ 6 , เจ้าพระยายมราช , โรงงานบางซื่อ , การรถไฟ , เจ้าพระยาวงษานุประพัฒน์ , พ.ศ.2458