พ.ศ. 2456

  • ชื่อ
    พ.ศ.2455 ความร่วมมือและการต่อสู้กับเดนมาร์ก
    รายละเอียด :
    “จะทำอย่างไรจึงจะให้เป็นบริษัทไทยขึ้นได้ ความจริงไม่ได้คิดว่าจะรีบตั้งขึ้นในทันทีเช่นนี้…ก็จะค่อยคิดตั้งบริษัทพวกไทยๆ มาทำ มิได้เกี่ยวข้องแก่พระคลังข้างที่อย่างใดอย่างหนึ่ง....และข่าวทางโน้นเขาก็คิดกระชั้นชิดเข้าทุกที่ เจ้าพระยายมราชจึงได้นำความขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณาขอให้พระคลังข้างที่ช่วย 500,000 บาท ก็พระราชทานพระบรมราชานุญาต....”
    ตอนหนึ่งของจดหมายบันทึกเรื่องตั้งบริษัทซีเมนต์ (ลับเฉพาะ) ของเจ้าพระยายมราช ระบุถึงความยุ่งยากในการตั้งบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ไว้อย่างน่าสนใจ

    ชาวเดนมาร์กที่ชื่อ Aage Westenholz และ East Asiatic บริษัทการค้าของเดนมาร์กมีแผนการจะสร้างโรงงานซีเมนต์ขึ้นในเวลาเดียวกันนั้นWestenholz เป็นผู้มีบทบาทในสัมปทานเดินรถราง โรงไฟฟ้า ซึ่งต่อมาได้เลิกกิจการไป โดยมีเพื่อนคนหนึ่ง Mr.H.N. Andersen เจ้าของ East Asiatic ซึ่งมีกิจการเดินเรือ และนำเข้าส่งออกสินค้า โดยเฉพาะนำเข้าปูนซีเมนต์มาขายในเมืองไทย

    ตามบันทึกข้างต้น (วันที่ 20 สิงหาคม พ.ศ.2456) อ้างว่าจะขอถือหุ้น 3 ใน 4 แล้วให้หุ้นลมแก่เจ้าพระยายมราช 20% เมื่อไม่ได้จะขอเป็นผู้แทนจำหน่ายแต่เพียงผู้เดียว แต่ได้รับการปฏิเสธอีก และในวันถัดมา (21 สิงหาคม พ.ศ.2456) เจ้าพระยายมราชทำหนังสือกราบบังคมทูลรัชกาลที่ 6 มีสาระสำคัญของเหตุการณ์ 2 ประการที่น่าสนใจ

    กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดชเสนาบดีกลาโหม ซึ่งมีความสัมพันธ์กับเดนมาร์ก โทรเลขมาถึงเจ้าพระยายมราชขอให้ชะลอโครงการ เนื่องจากมีข่าวลือว่า Aage Westenholz เข้าหุ้นกับพระคลังข้างที่ทำปูนซีเมนต์

    พระยากัลยาณไมตรี ที่ปรึกษาราชการแผ่นดินได้รับร้องเรียนจาก Mr.H.N. Andersen เจ้าของ East Asiatic กล่าวหารัฐบาลไทยว่าแย่งผลประโยชน์ของ East Asiatic

    เหตุการณ์ครั้งนั้นสามารถชี้แจงได้และเรื่องก็เงียบไป โดยบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ตัดสินใจยกเลิกหุ้นลม(ฟรีแชร์) ขณะเดียวกันบริษัทได้ตระหนักถึงการ    แข่งขันจากต่างประเทศและหาทางป้องกันการถือหุ้นของชาวต่างชาติ

    จากรายงานของอธิบดีกรมพระคลังข้างที่กราบบังคมทูลรัชกาลที่ 6 เมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ.2456 ความว่า

    “ข้าพระพุทธเจ้าได้รับพระราชทานกราบเรียนความนี้แก่ท่านเจ้าพระยายมราชทราบแล้ว ทางที่จะจัดป้องกันต่อไปตามกระแสพระราชดำริ คือ 1.หุ้นที่จะต้องออกเงินตามจำนวนที่กำหนดไว้ อันได้รวมรับกันใน 3 ราย

    1. พระคลังข้างที่กึ่งหนึ่ง หรือร้อยละ 50

    2. หลวงสวัสดิ์เวียงไชยเสี้ยวหนึ่ง หรือร้อยละ 25

    3. Commander W.L. Grut เสี้ยวหนึ่งหรือร้อยละ 25

    ในส่วนของพระคลังข้างที่กับหลวงสวัสดิ์เวียงไชย ซึ่งคิดรวมกันเป็นร้อยละ 75 จะต้องระวังอย่าให้มีการซื้อขายให้ปันโอนไปเป็นของชาวยุโรป...”

    อย่างไรก็ตาม ในที่สุดชาวเดนมาร์ก East Asiatic และเทคโนโลยีการผลิตซีเมนต์เดนมาร์กก็มีส่วนในประวัติศาสตร์ความสำเร็จของบริษัทปูนซิเมนต์ จำกัด อย่างมากเริ่มตั้งแต่ยุคก่อตั้ง
     

     
    ป้ายคำค้น :
    หลวงสวัสดิ์เวียงไชย , พระยาอรรถการประสิทธิ์ , พระยาบริบูรณ์ราชสมบัติ , เจ้าพระยายมราช , Aage Westenholz , East Asiatic , Mr.H.N. Andersen , พระยากัลยาณไมตรี , หุ้นลม , ฟรีแชร์ , ผู้ถือหุ้น , กรรมการ , E.G.Gollo , W.L. Grut , พ.ศ. 2456
  • ชื่อ
    พ.ศ.2456 ยุทธศาสตร์การตั้งราคาปูนซีเมนต์
    รายละเอียด :
    “ข้าพเจ้าเชื่อว่าเพราะปูนซีเมนต์ของไทยมีแรงดีกว่าปูนซีเมนต์ที่ส่งเข้ามาจากต่างประเทศถึง 25 เปอร์เซ็นต์ และทั้งจะขายแต่เพียงถังละ 5 บาท 50 สตางค์ ต่ำกว่าปูนซีเมนต์นอกที่เขาขายถังละ 6 บาทนั้นแล้ว ในปีหนึ่งของเราคงจะขายได้ตั้ง 100,000 ถัง โดยไม่ต้องได้รับความลำบากแต่อย่างใดอย่างหนึ่งเลย”

    Mr.E.G. Gollo เขียนจดหมายแสดงความมั่นใจถึงเจ้าพระยายมราช เมื่อ 26 มีนาคม พ.ศ.2456 

    เล่าเรื่องความคืบหน้าในการลงทุนสร้างโรงงานปูนซีเมนต์ แม้ว่าจากนั้นอีกถึง 2 ปีกว่าโรงงานจึงแล้วเสร็จ

    ความหมายที่สำคัญของแนวคิดในจดหมายฉบับนี้ก็คือ แนวคิดหลักของการตั้งราคาปูนซีเมนต์ของโรงงานของคนไทยโรงงานแรกที่มีสาระสำคัญคือ การตั้งราคาขายในประเทศ ใช้ราคาปูนซีเมนต์นำเข้าจากต่างประเทศเป็นราคาอ้างอิง ทั้งนี้ในจดหมายฉบับเดียวกันนี้ยังตั้งเป้าไว้ว่า ในปีหนึ่งจะมีกำไรแบ่งปันได้ โดยได้รับผลตอบแทนถึง 20% ซึ่งถือเป็นผลตอบแทนที่สูงมากทีเดียว

    การตั้งราคาอ้างอิงกับราคาปูนซีเมนต์นำเข้า(ซึ่งเป็นราคาที่รวมการขนส่งทางเรือ ด้วยระยะทางไกลไว้ด้วย) ถือเป็นการตั้งราคาไว้ค่อนข้างสูง ทำให้ได้ผลตอบแทนการลงทุนที่สูงมาก

    สมมติฐานนี้น่าจะสามารถอรรถาธิบายเรื่องราวสำคัญในประวัติศาสตร์ช่วงต้นของบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ได้หลายมิติ

    • บริษัทนี้จำเป็นต้องจ้างชาวต่างประเทศมาบริหาร ซึ่งบุคลากรเหล่านี้ได้รับผลตอบแทนสูงมาก เมื่อเปรียบเทียบกับรายได้ของผู้ทำงานในกิจการอื่นหรือแม้กระทั่งราชการ

    • บริษัทนี้เป็นกิจการที่ผู้คนในสังคมไทยสนใจจะเข้าทำงานด้วยอย่างมาก เนื่องจากผลตอบแทนอยู่ในระดับสูง โดยอ้างอิงกับรายได้ของผู้บริหารชาวต่างประเทศ

    • ประการสำคัญที่สุด น่าจะอยู่ที่บริษัทนี้สามารถปรับตัวในสถานการณ์ต่าง ๆ อย่างยืดหยุ่น เนื่องจากที่มีผลกำไรสะสมไว้จำนวนมาก

    อย่างไรก็ตาม จากข้อมูลที่ว่าประเทศไทย แต่ไหนแต่ไรมามีการนำเข้าปูนซีเมนต์เป็นช่วง ๆ ในเมื่อมีความต้องการสูงหรือเมื่อการตั้งราคาของบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด สูงเกินไป จนปูนซีเมนต์จากต่างประเทศเข้ามาแข่งขันในตลาดไทยได้ จึงกล่าวได้ว่าบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทผลิตปูนซีเมนต์แห่งแรกและแห่งเดียว มิได้อยู่ในฐานะผูกขาดอย่างสมบูรณ์

    จากการศึกษา การกำหนดราคาปูนซีเมนต์ของบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ในช่วง 10 ปีแรกของการก่อตั้งก็มีการขึ้นลงราคาตามภาวะตลาดที่น่าสนใจ

    ช่วงขึ้นราคา (พ.ศ.2458 - 2463)

    จากหนังสือปูนซิเมนต์ไทย พ.ศ.2500 อ้างว่า หากไม่มีสงครามโลกครั้งที่ 1 เกิดขึ้นคงไม่สามารถทำลายความเชื่อของคนไทยที่ว่าสินค้าต่างประเทศดีกว่าสินค้าที่ทำในประเทศไทยได้ ด้วยเหตุที่การขนส่งสินค้าจากต่างประเทศประสบความยุ่งยาก จึงทำให้การขายปูนซีเมนต์ของคนไทยประสบความสำเร็จ

    แนวคิดนี้สอดคล้องกับหนังสือกิจการของบริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ในระยะ 40 ปี (พ.ศ.2456 -2496) ที่ระบุว่าการจำหน่ายปูนซีเมนต์ใน 4 เดือนแรก มีปริมาณเพียง 700 ตัน จากนั้นก็เพิ่มขึ้นเป็น 2,000 ตัน เต็มกำลังการผลิตปีละ 24,000 ตัน ซึ่งถือว่าเป็นความสำเร็จอย่างรวดเร็ว

    จากรายงานการประชุมคณะกรรมการ จะมีการพิจารณาปรับราคาขึ้นตลอดเวลาในช่วง 5 ปี ไม่เพียงเท่านั้น ยังมีการส่งออกไปยังตลาดประเทศเพื่อนบ้าน ทดแทนปูนซีเมนต์ที่ไม่สามารถส่งมาจากทางยุโรปในช่วงปี พ.ศ.2460 -2464 ด้วย

    ความสำเร็จของบริษัทใหม่ในประเทศเป็นเรื่องน่าทึ่ง ผลประกอบการประสบความสำเร็จด้วยดี สามารถจ่ายเงินปันผลครั้งแรกได้แม้ดำเนินกิจการได้เพียงปีเดียว บริษัทเริ่มผลิตปูนซีเมนต์ออกจำหน่ายในเดือน มิถุนายน พ.ศ.2458 และในเดือนมีนาคม พ.ศ.2459 ก็สามารถจ่ายเงินปันผลครั้งแรก ให้ผลตอบแทนการลงทุนถึง 6% และเพิ่มขึ้นตามลำดับ เป็น 12% และ 13% ในอีก 2 ปีถัดมา และขึ้นสูงสุด 25% ติดต่อกัน 2 ปีในช่วงปี พ.ศ.2462 - 2463

    ช่วงปรับราคาลง (พ.ศ.2464 - 2466)

    ในช่วงนี้เป็นช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สองระยะหนึ่งแล้ว ปูนซีเมนต์จากต่างประเทศ เริ่มมีเข้ามาจำหน่ายในเมืองไทยมากขึ้น ไม่ว่าจะมาจากไฮฟอง เดนมาร์ก หรือญี่ปุ่น บริษัทปูนซิเมนต์ไทย จำกัด ต้องปรับราคาลงมาติดต่อกันหลายครั้ง

    รายงานการประชุมครั้งที่ 129 ระบุว่าการค้าซบเซาและรายงานการประชุมครั้งที่ 130 ตัดสินใจลดสต็อคสินค้าและพยายามลดต้นทุนการผลิต และการประชุมครั้ง 131 และ 132 ได้ตั้งสำรองหนี้สูญไว้ 10,000 บาท และ 15,000 บาท ตามลำดับด้วย

    ผลประกอบการในช่วงปี พ.ศ.2464 - 2466 ผลตอบแทนลดลงจากช่วงก่อนลงมาเหลือ 15% 10% และ 7% ตามลำดับ  
    ป้ายคำค้น :
    Mr.E.G. Gollo , เจ้าพระยายมราช , ราคาปูนซีเมนต์ , พ.ศ. 2456